Senior idzie po chodniku

Wędrówki i ucieczki z domu u osoby z demencją

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

miejscu. Próba wyjaśnienia, że przecież jest u siebie, niczego nie zmienia. Mama zakłada płaszcz i kieruje się do drzwi.

Takie sytuacje się zdarzają. Dla opiekuna są często niezrozumiałe. I niezwykle stresujące. Co, jeśli mama wyjdzie, gdy akurat nie będzie go w domu?

Wędrówki i wychodzenie z domu mogą towarzyszyć demencji oraz innym zaburzeniom pamięci i orientacji. Nie zawsze jednak oznaczają „ucieczkę” czy zachowanie bez celu. Osoba z demencją może próbować w ten sposób zaspokoić konkretną potrzebę, odnaleźć znane miejsce, kogoś poszukać albo po prostu być aktywna.

Dlatego zamiast skupiać się wyłącznie na tym, jak powstrzymać podopiecznego przed wyjściem, warto najpierw zastanowić się: dokąd chce iść i dlaczego?

Dlaczego osoba z demencją wychodzi z domu?

Demencja wpływa nie tylko na pamięć. Może powodować również zaburzenia orientacji, rozumienia sytuacji i oceny rzeczywistości. To sprawia, że osoba może nie wiedzieć, gdzie się znajduje, jaki jest dzień lub dlaczego nie powinna wychodzić sama.

Przyczyną wychodzenia z domu może być między innymi:

  • przekonanie, że trzeba wrócić do dawnego domu,
  • chęć pójścia do pracy, szkoły lub innego miejsca związanego z przeszłością,
  • poszukiwanie bliskiej osoby,
  • potrzeba ruchu i aktywności,
  • nuda lub brak zajęcia,
  • niepokój i pobudzenie,
  • głód, pragnienie lub potrzeba skorzystania z toalety,
  • ból lub inne dolegliwości,
  • zaburzenia snu,
  • zmiana codziennej rutyny.

Dlatego warto obserwować, kiedy i w jakich okolicznościach podopieczny zaczyna wychodzić. Może się okazać, że zachowanie powtarza się o określonej porze albo po konkretnej sytuacji.

Materiały edukacyjne dotyczące demencji zwracają uwagę, że zachowanie osoby chorej należy próbować rozumieć z jej perspektywy. To część podejścia skoncentrowanego na osobie – uwzględniającego jej historię życia, przyzwyczajenia, potrzeby i sposób postrzegania świata.

Wędrowanie podopiecznego

Wędrowanie nie zawsze oznacza zagrożenie

Samo chodzenie i aktywność fizyczna nie są czymś, co należy automatycznie ograniczać. Wręcz przeciwnie – aktywność fizyczna i angażowanie osoby z demencją w codzienne czynności mogą wspierać jej funkcjonowanie i dobre samopoczucie. Pacjent.gov.pl zaleca dostosowywanie aktywności do możliwości i stanu zdrowia podopiecznego.

Niebezpieczna staje się natomiast sytuacja, gdy osoba:

  • nie potrafi odnaleźć drogi do domu,
  • nie pamięta swojego adresu,
  • nie rozpoznaje zagrożeń,
  • wychodzi w nocy,
  • oddala się bez poinformowania opiekuna,
  • kieruje się w stronę ruchliwej ulicy, zbiornika wodnego lub innego niebezpiecznego miejsca,
  • wcześniej zdarzało jej się zgubić.

Wtedy warto potraktować wychodzenie z domu jako sygnał do przygotowania planu bezpieczeństwa.

Co zrobić, kiedy podopieczny chce wyjść?

Pierwsza reakcja opiekuna często jest intuicyjna:

„Nigdzie nie idziesz!”

„Przecież jesteś w domu!”

„Nie pamiętasz, gdzie mieszkasz?”

Takie komunikaty mogą jednak zwiększyć napięcie. Osoba z demencją może nie być w stanie przyjąć logicznych argumentów, które dla nas są oczywiste.

Zamiast się spierać, spróbuj spokojnie porozmawiać.

Zapytaj:

„Dokąd chcesz iść?”

„Czego potrzebujesz?”

„Co chcesz tam zrobić?”

Odpowiedź może pomóc zrozumieć przyczynę zachowania.

Jeśli podopieczny mówi: „Muszę iść do pracy”, odpowiedź „Przecież jesteś na emeryturze od 15 lat” może nie przynieść efektu. Można natomiast spróbować powiedzieć:

„Widzę, że zależy Ci, żeby tam pójść. Zanim wyjdziemy, napijmy się herbaty.”

Albo:

„Pokaż mi, co chcesz zabrać. Zaraz się tym zajmiemy.”

Celem nie jest oszukiwanie podopiecznego, ale obniżenie napięcia i przekierowanie uwagi, jeśli sytuacja tego wymaga.

Jeżeli wyjście nie stanowi bezpośredniego zagrożenia, można również zaproponować bezpieczny spacer razem.

Jak ograniczyć ryzyko zaginięcia?

Nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka, ale można się do niego przygotować.

1. Obserwuj schemat zachowania

Zapisuj, kiedy podopieczny próbuje wychodzić:

  • o której godzinie,
  • po jakiej sytuacji,
  • dokąd chce iść,
  • co mówi,
  • czego szuka.

Po kilku dniach może pojawić się wzorzec.

2. Zadbaj o codzienną aktywność

Nuda i brak zajęcia mogą zwiększać niepokój. Warto zachęcać podopiecznego do czynności, które nadal może wykonywać:

  • składania prania,
  • prostych prac domowych,
  • przygotowywania posiłków,
  • prac w ogrodzie,
  • spacerów,
  • ćwiczeń dostosowanych do jego możliwości.

Pacjent.gov.pl wskazuje na znaczenie podtrzymywania aktywności fizycznej i intelektualnej oraz dostosowywania codziennych zajęć do aktualnego stanu osoby z demencją.

3. Utrzymuj przewidywalny rytm dnia

Stałe pory posiłków, spacerów, odpoczynku i snu mogą ułatwiać funkcjonowanie osobie, która ma trudności z orientacją.

4. Zabezpiecz mieszkanie

W zależności od sytuacji można rozważyć odpowiednie zabezpieczenie drzwi lub inne rozwiązania utrudniające niekontrolowane wyjście.

Trzeba jednak pamiętać, że zabezpieczenia powinny być dobrane indywidualnie i nie mogą stwarzać dodatkowego zagrożenia, np. utrudniać szybkiego opuszczenia mieszkania w razie pożaru.

Przygotuj się na wypadek zaginięcia

To warto zrobić zanim wydarzy się coś niepokojącego.

Rzecznik Praw Obywatelskich we współpracy z Alzheimer Polska, Centrum Poszukiwań Osób Zaginionych Komendy Głównej Policji oraz Fundacją ITAKA przygotował specjalną serię materiałów dotyczących zaginięć osób z zaburzeniami pamięci i orientacji. Publikacje zawierają wskazówki dotyczące zapobiegania zaginięciom oraz informacji, które mogą być potrzebne Policji podczas poszukiwań.

https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-broszura-zaginiecia-zaburzenia-pamieci-orientacji-pl-ua

Warto wcześniej przygotować:

  • aktualne zdjęcie podopiecznego,
  • opis jego wyglądu,
  • informację o wzroście i charakterystycznych cechach,
  • informacje o chorobach,
  • listę przyjmowanych leków,
  • opis ubrania, w którym najczęściej wychodzi,
  • adres zamieszkania,
  • numery telefonów do osób, które mogą pomóc,
  • informacje o miejscach, do których może próbować się udać.

Szczególnie ważne są miejsca związane z przeszłością podopiecznego. Może próbować pójść do dawnego domu, miejsca pracy, ulubionego sklepu, kościoła, parku czy innego dobrze znanego mu miejsca.

Co zrobić, jeśli podopieczny wyjdzie z domu bez niczyjej wiedzy?

Jeśli osoba z zaburzeniami pamięci lub orientacji wyszła z domu i nie wraca przez jakiś czas, nie należy zakładać, że po prostu wróci.

Należy jak najszybciej rozpocząć działania związane z poszukiwaniem.

Przydatne będą przygotowane wcześniej informacje i aktualne zdjęcie. Warto przekazać służbom jak najwięcej szczegółów dotyczących wyglądu, stanu zdrowia, ubioru, zachowania oraz miejsc, do których osoba może się udać.

RPO podkreśla znaczenie szybkiego zaplanowania pierwszych działań po zaginięciu i przygotowania informacji, które ułatwią Policji prowadzenie poszukiwań.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy korzystać z numeru alarmowego właściwego dla sytuacji.

Czy warto korzystać z lokalizatora?

W niektórych sytuacjach pomocne mogą być urządzenia umożliwiające ustalenie lokalizacji – np. zegarek lub lokalizator GPS.

Nie powinny jednak być traktowane jako zamiennik opieki i przygotowania planu bezpieczeństwa. Technologia może pomóc szybciej ustalić miejsce pobytu podopiecznego, ale nie zapobiega wszystkim zagrożeniom.

Przed zastosowaniem takiego rozwiązania warto również wziąć pod uwagę możliwości i potrzeby konkretnej osoby oraz kwestie związane z jej prywatnością i autonomią.

Kiedy porozmawiać z lekarzem?

Jeśli wychodzenie z domu pojawiło się nagle albo wyraźnie się nasiliło, warto skonsultować tę zmianę z lekarzem.

Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których razem z wędrowaniem pojawiają się:

  • nagła zmiana zachowania,
  • silne pobudzenie,
  • problemy ze snem,
  • omamy lub urojenia,
  • ból,
  • inne wyraźne pogorszenie stanu zdrowia.

Nie każdą zmianę zachowania należy automatycznie tłumaczyć postępem demencji. Osoba z demencją może również doświadczać innych problemów zdrowotnych, które wpływają na jej zachowanie.

Opiekun też potrzebuje planu

Ciągła obawa, że podopieczny wyjdzie z domu, może być bardzo wyczerpująca.

Opiekun może mieć poczucie, że musi być czujny przez całą dobę. Z czasem prowadzi to do przemęczenia, ograniczenia własnego życia i poczucia, że nie można nawet na chwilę odejść od podopiecznego.

Dlatego plan bezpieczeństwa powinien obejmować nie tylko osobę chorą, ale również samego opiekuna.

Warto ustalić z rodziną:

  • kto może zostać z podopiecznym,
  • kto może pomóc w razie zaginięcia,
  • kto ma aktualne zdjęcie i informacje o stanie zdrowia,
  • do kogo można zadzwonić w sytuacji kryzysowej,
  • z jakich form wsparcia można korzystać na co dzień.

Wytyczne dotyczące demencji podkreślają znaczenie wsparcia zarówno dla osoby chorej, jak i jej opiekunów. Opieka powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb, historii życia i perspektywy osoby z demencją.

Zapamiętaj

Wędrówki nie zawsze są problemem – problemem może być brak bezpieczeństwa.

Zamiast od razu próbować zatrzymać podopiecznego, spróbuj zrozumieć, czego szuka i czego potrzebuje.

Jednocześnie, jeśli osoba ma zaburzenia orientacji i może nie odnaleźć drogi do domu, warto przygotować się na możliwość zaginięcia:

  • obserwuj, kiedy i dlaczego podopieczny chce wychodzić,
  • zapewnij mu bezpieczną aktywność,
  • utrzymuj przewidywalny rytm dnia,
  • przygotuj aktualne zdjęcie i najważniejsze informacje,
  • ustal wcześniej plan działania na wypadek zaginięcia,
  • reaguj szybko, jeśli podopieczny rzeczywiście zaginie.

Najważniejsze jest połączenie szacunku dla samodzielności osoby z troską o jej bezpieczeństwo. Nie zawsze możemy sprawić, że podopieczny przestanie chcieć wychodzić. Możemy jednak lepiej zrozumieć jego potrzeby, zmniejszyć ryzyko zaginięcia i przygotować się na sytuację, w której będzie potrzebował naszej pomocy.

Bibliografia

Comments are closed.