{"id":1715,"date":"2026-09-28T10:47:27","date_gmt":"2026-09-28T10:47:27","guid":{"rendered":"https:\/\/wspornik.org\/?p=1715"},"modified":"2026-09-28T10:59:08","modified_gmt":"2026-09-28T10:59:08","slug":"zaloba-antycypacyjna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wspornik.org\/index.php\/2026\/09\/28\/zaloba-antycypacyjna\/","title":{"rendered":"\u017ba\u0142oba antycypacyjna"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u201ePrzecie\u017c on wci\u0105\u017c jest ze mn\u0105. Dlaczego wi\u0119c czuj\u0119, jakbym ju\u017c co\u015b straci\u0142a?\u201d<\/strong><\/p>

To pytanie mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 u osoby, kt\u00f3ra przez d\u0142ugi czas opiekuje si\u0119 bliskim z demencj\u0105, chorob\u0105 przewlek\u0142\u0105 lub post\u0119puj\u0105c\u0105 niesamodzielno\u015bci\u0105.<\/p>

Bliska osoba nadal jest obok. Mo\u017cna z ni\u0105 mieszka\u0107, siedzie\u0107 przy jednym stole, trzyma\u0107 j\u0105 za r\u0119k\u0119. A jednocze\u015bnie wiele rzeczy, kt\u00f3re wcze\u015bniej tworzy\u0142y t\u0119 relacj\u0119, stopniowo si\u0119 zmienia. Rozmowy nie s\u0105 ju\u017c takie jak dawniej. Wsp\u00f3lne plany staj\u0105 si\u0119 niemo\u017cliwe. Bliski mo\u017ce nie pami\u0119ta\u0107 wa\u017cnych wydarze\u0144, nie rozpoznawa\u0107 najbli\u017cszych albo potrzebowa\u0107 pomocy w czynno\u015bciach, kt\u00f3re kiedy\u015b wykonywa\u0142 samodzielnie.<\/p>

W takiej sytuacji mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 \u017ca\u0142oba antycypacyjna \u2013 do\u015bwiadczenie straty, kt\u00f3re zaczyna si\u0119 jeszcze przed \u015bmierci\u0105 bliskiej osoby<\/strong>. W literaturze dotycz\u0105cej opiekun\u00f3w os\u00f3b z demencj\u0105 opisuje si\u0119 j\u0105 jako wielowymiarowe do\u015bwiadczenie zwi\u0105zane z kolejnymi zmianami i stratami pojawiaj\u0105cymi si\u0119 w trakcie choroby.<\/p>

Czym jest \u017ca\u0142oba antycypacyjna?<\/h3>

\u017ba\u0142oba najcz\u0119\u015bciej kojarzy nam si\u0119 ze \u015bmierci\u0105. Tymczasem poczucie straty mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 wcze\u015bniej.<\/p>

\u017ba\u0142oba antycypacyjna to okre\u015blenie u\u017cywane do opisania emocjonalnej reakcji na przewidywan\u0105 lub stopniowo dokonuj\u0105c\u0105 si\u0119 strat\u0119<\/strong>, jeszcze zanim nast\u0105pi \u015bmier\u0107 bliskiej osoby.<\/p>

W przypadku opiekun\u00f3w os\u00f3b z demencj\u0105 mo\u017ce oznacza\u0107 mi\u0119dzy innymi prze\u017cywanie zmian w relacji, utraty wcze\u015bniejszej blisko\u015bci, samodzielno\u015bci podopiecznego czy wsp\u00f3lnego sposobu \u017cycia.<\/p>

\u017ba\u0142oba antycypacyjna to spos\u00f3b opisania bardzo trudnego do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re mo\u017ce towarzyszy\u0107 d\u0142ugotrwa\u0142ej opiece. Badania pokazuj\u0105, \u017ce u opiekun\u00f3w os\u00f3b z demencj\u0105 ma wiele wymiar\u00f3w i mo\u017ce by\u0107 oceniana za pomoc\u0105 r\u00f3\u017cnych narz\u0119dzi psychologicznych.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Co w\u0142a\u015bciwie mo\u017cna op\u0142akiwa\u0107?<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Opiekun op\u0142akuje to, co ju\u017c si\u0119 zmieni\u0142o<\/strong>.<\/p>

Mo\u017ce t\u0119skni\u0107 za:<\/p>

  • rozmowami, kt\u00f3re kiedy\u015b prowadzili,<\/li>
  • wsp\u00f3lnymi zainteresowaniami,<\/li>
  • samodzielno\u015bci\u0105 bliskiej osoby,<\/li>
  • jej dawn\u0105 rol\u0105 w rodzinie,<\/li>
  • wsp\u00f3lnymi planami na przysz\u0142o\u015b\u0107,<\/li>
  • poczuciem, \u017ce mo\u017cna by\u0142o razem gdzie\u015b pojecha\u0107 czy co\u015b zaplanowa\u0107,<\/li>
  • blisko\u015bci\u0105 i relacj\u0105 sprzed choroby,<\/li>
  • w\u0142asnym \u017cyciem sprzed rozpocz\u0119cia intensywnej opieki.<\/li><\/ul>

    Dlatego mo\u017cna t\u0119skni\u0107 za osob\u0105, kt\u00f3ra nadal siedzi obok nas.<\/p>

    \u201eMama jest ze mn\u0105, ale nie mog\u0119 ju\u017c z ni\u0105 rozmawia\u0107 tak jak dawniej\u201d<\/strong> \u2013 takie do\u015bwiadczenie mo\u017ce by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em prawdziwego poczucia straty.<\/p>

    W przypadku demencji bliscy mog\u0105 obserwowa\u0107 stopniowe zmiany w osobie, kt\u00f3r\u0105 znali. Rzecznik Praw Pacjenta zwraca uwag\u0119 w\u0142a\u015bnie na do\u015bwiadczenie stopniowej utraty kogo\u015b, kto fizycznie nadal jest obecny.<\/p>

    Jak mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 \u017ca\u0142oba antycypacyjna?<\/h3>

    Nie ma jednego sposobu jej prze\u017cywania.<\/p>

    U jednej osoby b\u0119dzie to przede wszystkim smutek i t\u0119sknota. U innej \u2013 l\u0119k przed przysz\u0142o\u015bci\u0105. Jeszcze kto\u015b inny mo\u017ce odczuwa\u0107 z\u0142o\u015b\u0107, bezradno\u015b\u0107 albo poczucie winy.<\/p>

    Opiekun mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c odczuwa\u0107 zm\u0119czenie, przeci\u0105\u017cenie czy wycofanie z \u017cycia spo\u0142ecznego. W materia\u0142ach Rzecznika Praw Pacjenta opisano tak\u017ce poczucie winy i ambiwalentne emocje \u2013 sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej mo\u017cna jednocze\u015bnie kocha\u0107 blisk\u0105 osob\u0119 i mie\u0107 ogromne trudno\u015bci z tym, jak choroba zmieni\u0142a jej zachowanie i relacj\u0119 z opiekunem.<\/p>

    Mo\u017cna kocha\u0107 i mie\u0107 do\u015b\u0107<\/h3>

    To jedna z najtrudniejszych rzeczy, z jakimi mierz\u0105 si\u0119 opiekunowie.<\/p>

    Mo\u017cna bardzo kocha\u0107 blisk\u0105 osob\u0119 i jednocze\u015bnie by\u0107 zm\u0119czonym opiek\u0105.<\/p>

    Mo\u017cna czu\u0107 z\u0142o\u015b\u0107, a chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej wyrzuca\u0107 sobie, \u017ce w og\u00f3le si\u0119 j\u0105 poczu\u0142o.<\/p>

    Mo\u017cna marzy\u0107 o jednym dniu bez obowi\u0105zk\u00f3w, a jednocze\u015bnie mie\u0107 poczucie winy na sam\u0105 my\u015bl o odpoczynku.<\/p>

    Mo\u017cna t\u0119skni\u0107 za dawn\u0105 relacj\u0105, cho\u0107 nadal jest si\u0119 blisko.<\/p>

    Sprzeczne emocje nie oznaczaj\u0105 braku mi\u0142o\u015bci.<\/h3>

    D\u0142ugotrwa\u0142a opieka mo\u017ce bardzo mocno obci\u0105\u017ca\u0107 psychicznie. Dlatego potrzeba odpoczynku, pomocy czy rozmowy z kim\u015b z zewn\u0105trz nie jest egoizmem.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

    \n\t\t\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t
    \n\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t

    Czy to oznacza po\u017cegnanie?<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t
    \n\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

    Niekoniecznie.<\/p>

    Prze\u017cywanie \u017ca\u0142oby antycypacyjnej nie oznacza, \u017ce opiekun przesta\u0142 mie\u0107 nadziej\u0119 ani \u017ce \u201epogodzi\u0142 si\u0119 ze \u015bmierci\u0105\u201d.<\/p>

    Mo\u017cna jednocze\u015bnie:<\/p>

    • cieszy\u0107 si\u0119 tym, co nadal jest mo\u017cliwe,<\/li>
    • martwi\u0107 si\u0119 o przysz\u0142o\u015b\u0107,<\/li>
    • mie\u0107 nadziej\u0119 na stabilizacj\u0119,<\/li>
    • t\u0119skni\u0107 za tym, co ju\u017c min\u0119\u0142o,<\/li>
    • ba\u0107 si\u0119 utraty bliskiej osoby.<\/li><\/ul>

      Te uczucia mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 jednocze\u015bnie.<\/p>

      Dlatego nie trzeba zmusza\u0107 si\u0119 do wyboru mi\u0119dzy \u201eciesz\u0119 si\u0119, \u017ce jest\u201d<\/strong> a \u201ejest mi smutno, \u017ce tak wiele si\u0119 zmieni\u0142o\u201d<\/strong>.<\/p>

      Obie rzeczy mog\u0105 by\u0107 prawdziwe.<\/p>

      \u00a0<\/p>

      Co mo\u017ce pom\u00f3c opiekunowi w radzeniu sobie z takim rodzajem \u017ca\u0142oby?<\/h3>

      Nazwij to, co czujesz<\/span><\/h3>

      Samo zauwa\u017cenie emocji mo\u017ce by\u0107 pierwszym krokiem. Nie ka\u017cda emocja wymaga natychmiastowego rozwi\u0105zania. Czasami potrzebuje po prostu zosta\u0107 zauwa\u017cona.<\/p>

      Skup si\u0119 na tym, co jeszcze mo\u017cliwe<\/h4>

      Choroba mo\u017ce odebra\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3lnych aktywno\u015bci, ale niekoniecznie wszystkie.<\/p>

      Mo\u017ce nadal mo\u017cliwe s\u0105:<\/p>

      • wsp\u00f3lne s\u0142uchanie muzyki,<\/li>
      • ogl\u0105danie rodzinnych zdj\u0119\u0107,<\/li>
      • kr\u00f3tki spacer,<\/li>
      • trzymanie si\u0119 za r\u0119k\u0119,<\/li>
      • ulubiona herbata,<\/li>
      • siedzenie razem w ogrodzie,<\/li>
      • s\u0142uchanie znanych piosenek,<\/li>
      • prosta aktywno\u015b\u0107 wykonywana wsp\u00f3lnie.<\/li><\/ul>

        Nie rezygnuj z w\u0142asnego \u017cycia<\/h4>

        Rola opiekuna mo\u017ce z czasem zaj\u0105\u0107 niemal ca\u0142\u0105 przestrze\u0144. Dlatego warto \u015bwiadomie zostawia\u0107 miejsce na ludzi, zainteresowania i aktywno\u015bci, kt\u00f3re nie s\u0105 zwi\u0105zane z opiek\u0105.<\/p>

        Spotkanie z przyjacielem. Godzina na ksi\u0105\u017ck\u0119. Spacer. Wyj\u015bcie do kina. Wizyta u lekarza. Zwyk\u0142a kawa wypita bez po\u015bpiechu. Opiekun r\u00f3wnie\u017c jest wa\u017cn\u0105 osob\u0105 w tej relacji<\/strong>.<\/p>

        Pozw\u00f3l innym pom\u00f3c<\/h4>

        Je\u015bli wszystko spoczywa na jednej osobie, zm\u0119czenie i poczucie osamotnienia mog\u0105 narasta\u0107. Warto wi\u0119c m\u00f3wi\u0107 rodzinie konkretnie, czego potrzebujemy:<\/p>

        \u201eCzy mo\u017cesz zosta\u0107 z mam\u0105 w sobot\u0119 od 14:00 do 17:00?\u201d <\/strong>zamiast: \u201eNikt mi nie pomaga.\u201d<\/strong><\/p>

        Je\u015bli rodzina nie mo\u017ce zapewni\u0107 wystarczaj\u0105cego wsparcia, warto sprawdzi\u0107 dost\u0119pne formy pomocy w miejscu zamieszkania. Je\u015bli mieszkacie w Krakowie, mo\u017cecie zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do Wspornika i otrzyma\u0107 opiek\u0119.<\/p>

        \u00a0<\/p>

        Kiedy warto porozmawia\u0107 ze specjalist\u0105?<\/h3>

        Trudne emocje same w sobie nie oznaczaj\u0105, \u017ce potrzebna jest terapia.<\/p>

        Warto jednak poszuka\u0107 profesjonalnego wsparcia, je\u015bli poczucie bezradno\u015bci, smutek, l\u0119k czy przeci\u0105\u017cenie staj\u0105 si\u0119 tak silne, \u017ce coraz trudniej funkcjonowa\u0107 na co dzie\u0144.<\/p>

        Szczeg\u00f3lnie nie warto zostawa\u0107 samemu, gdy pojawiaj\u0105 si\u0119:<\/p>

        • d\u0142ugotrwa\u0142e poczucie beznadziei,<\/li>
        • silny lub stale narastaj\u0105cy l\u0119k,<\/li>
        • powa\u017cne problemy ze snem,<\/li>
        • ca\u0142kowite wycofanie z kontakt\u00f3w z innymi,<\/li>
        • poczucie, \u017ce nie jeste\u015bmy ju\u017c w stanie zapewnia\u0107 opieki,<\/li>
        • bardzo silne poczucie winy,<\/li>
        • my\u015bli o zrobieniu sobie krzywdy.<\/li><\/ul>

          W takiej sytuacji warto skontaktowa\u0107 si\u0119 z lekarzem, psychologiem lub innym specjalist\u0105.<\/p>

          W przypadku opiekun\u00f3w os\u00f3b z chorob\u0105 Alzheimera lub innymi zaburzeniami ot\u0119piennymi dost\u0119pne jest r\u00f3wnie\u017c bezp\u0142atne wsparcie psychologiczne w ramach infolinii \u201eHelpline\u201d Rzecznika Praw Pacjenta.<\/p>

          \u00a0<\/p>

          A kiedy bliskiej osoby ju\u017c zabraknie?<\/h3>

          \u017ba\u0142oba antycypacyjna nie oznacza, \u017ce p\u00f3\u017aniejsza \u017ca\u0142oba b\u0119dzie prostsza. Ka\u017cda osoba prze\u017cywa strat\u0119 inaczej.<\/p>

          Po d\u0142ugim okresie opieki mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 emocje, kt\u00f3re zaskakuj\u0105 samego opiekuna. Obok smutku mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ulga<\/strong> \u2013 na przyk\u0142ad dlatego, \u017ce sko\u0144czy\u0142o si\u0119 wieloletnie cierpienie bliskiego albo ogromne obci\u0105\u017cenie zwi\u0105zane z ca\u0142odobow\u0105 opiek\u0105.<\/p>

          Taka ulga nie oznacza braku mi\u0142o\u015bci.<\/p>

          Podobnie jak wcze\u015bniejsze zm\u0119czenie, z\u0142o\u015b\u0107 czy t\u0119sknota za dawnym \u017cyciem nie oznacza\u0142y, \u017ce bliska osoba by\u0142a dla nas niewa\u017cna.<\/p>

          \u00a0<\/p>

          Nie trzeba czeka\u0107 na strat\u0119, \u017ceby potrzebowa\u0107 wsparcia<\/strong><\/p>

          \u017ba\u0142oba antycypacyjna przypomina, \u017ce strata nie zawsze zaczyna si\u0119 w dniu \u015bmierci. Czasami pojawia si\u0119 znacznie wcze\u015bniej \u2013 wraz z kolejnymi zmianami, ograniczeniami i rzeczami, kt\u00f3re przestaj\u0105 by\u0107 takie jak dawniej.<\/p>

          Je\u015bli tego do\u015bwiadczasz, nie oznacza to, \u017ce jeste\u015b z\u0142ym opiekunem<\/strong>.<\/p>

          Mo\u017cesz kocha\u0107 blisk\u0105 osob\u0119 i jednocze\u015bnie t\u0119skni\u0107 za tym, jak wygl\u0105da\u0142o Wasze \u017cycie wcze\u015bniej. Mo\u017cesz cieszy\u0107 si\u0119 tym, co nadal macie, i jednocze\u015bnie ba\u0107 si\u0119 przysz\u0142o\u015bci. Mo\u017cesz potrzebowa\u0107 odpoczynku, rozmowy i pomocy.<\/p>

          Nie musisz czeka\u0107, a\u017c ca\u0142kowicie zabraknie Ci si\u0142, \u017ceby o t\u0119 pomoc poprosi\u0107.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

          \n\t\t\t\t\t\t
          \n\t\t\t\t\t
          \n\t\t\t
          \n\t\t\t\t\t\t
          \n\t\t\t\t
          \n\t\t\t\t\t

          Bibliografia<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
          \n\t\t\t\t\t\t
          \n\t\t\t\t\t
          \n\t\t\t
          \n\t\t\t\t\t\t
          \n\t\t\t\t
          \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
          • Rzecznik Praw Pacjenta<\/strong> \u2013 materia\u0142 o Alzheimerze i wsparciu psychologicznym bliskich.<\/li>
          • Assessment of anticipatory grief in informal caregivers of dependants with dementia: a systematic review<\/strong> \u2013 przegl\u0105d systematyczny.<\/li>
          • Grief reactions in dementia carers: a systematic review<\/strong><\/li>
          • Anticipatory grief prevalence among caregivers of persons with a life-threatening illness: A meta-analysis<\/strong><\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

            Wsp\u00f3lne plany staj\u0105 si\u0119 niemo\u017cliwe. Bliski mo\u017ce nie pami\u0119ta\u0107 wa\u017cnych wydarze\u0144, nie rozpoznawa\u0107 najbli\u017cszych albo potrzebowa\u0107 pomocy w czynno\u015bciach, kt\u00f3re kiedy\u015b wykonywa\u0142 samodzielnie.
            \nW takiej sytuacji mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 \u017ca\u0142oba antycypacyjna \u2013 do\u015bwiadczenie straty, kt\u00f3re zaczyna si\u0119 jeszcze przed \u015bmierci\u0105 bliskiej osoby. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-1715","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-baza-wiedzy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wspornik.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1715","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wspornik.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wspornik.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wspornik.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wspornik.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1715"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/wspornik.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1715\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1723,"href":"https:\/\/wspornik.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1715\/revisions\/1723"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wspornik.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1715"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wspornik.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1715"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wspornik.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1715"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}